Omgaan met Vrijheidsbeperkende Maatregelen
Het einde van het project ‘Omgaan met VBM’
Op 20 maart 2026 werd het nieuwe intersectoraal richtlijnenkader voor de preventie en humane toepassing van afzondering en fixatie gepubliceerd. Omdat de Vlaamse overheid geen implementatieproject aan het nieuwe richtlijnenkader koppelde, liep het project Omgaan met VBM af op 30 juni 2026.
Dat betekent gelukkig niet dat de ontwikkelde materialen verdwijnen. De meeste tools, checklists en andere projectmaterialen blijven relevant. Materiaal dat wel verouderd bleek, werd offline gehaald. Eind 2026 zal ook de website van Omgaan met VBM verdwijnen. Informatie over dit thema blijft wel beschikbaar via de drie partnerorganisaties (SAM vzw, Psyche en Icoba), ook het project zelf wordt geïntegreerd binnen hun werking.
Wat hield het project in?
Het project ‘Omgaan met VBM’ ondersteunde de geestelijke gezondheidszorg, VAPH en residentiële jeugdhulp in het voorkomen van en kwaliteitsvol omgaan met vrijheidsbeperkende maatregelen. Daarbij vormden de richtlijnen rond afzondering en fixatie de belangrijkste leidraad. Het project bood ondersteuning via een website, een opleidingsaanbod en de ontwikkeling van praktische tools.
Omdat vrijheidsbeperkende maatregelen risico's inhouden en hun positieve effect wetenschappelijk onvoldoende bewezen is, moeten ze zoveel mogelijk worden vermeden. Wanneer ze toch noodzakelijk zijn, is het belangrijk ze menswaardig, veilig en in overeenstemming met de mensenrechten toe te passen.
Omgaan met VBM was een samenwerking tussen de drie partnerorganisaties SAM vzw, Psyche en Icoba, met ondersteuning van het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin.
VBM in jouw organisatiebeleid
We moedigen voorzieningen en medewerkers aan om aan de slag te gaan met het nieuwe richtlijnenkader en het bestaande materiaal. Omgaan met VBM ontwikkelde daarom een aantal checklists, waarmee je verschillende aspecten van je organisatiebeleid kan toetsen aan de richtlijnen voor preventie en toepassing van afzondering en fixatie. Er is een checklist rond VTO-beleid, registratiebeleid, nabespreking en nazorg en beleid rond werken met signaleringsplannen.
Volg het online leertraject spanning, escalatie en agressief gedrag
Het project Omgaan met VBM ontwikkelde een leertraject rond spanning, escalatie en agressief gedrag. Want dat kan voorkomen in elke zorgcontext.
In de gratis e-learning leer je hoe je signalen tijdig herkent, hoe je reageert op een veilige en respectvolle manier en hoe je voorkomt dat situaties verder escaleren. Er wordt ook stilgestaan bij nazorg en herstel na een incident. Tot slot kan je bijleren over de basisbegrippen rond afzondering en fixatie.
